Το προηγούμενο άρθρο, «Κόμμα των μελών και όχι των μηχανισμών», έθεσε την αφετηρία: η δημοκρατική Αριστερά δεν μπορεί να ανασυγκροτηθεί ως μηχανισμός κορυφής. Το επόμενο βήμα είναι να εξηγήσουμε τι σημαίνει στην πράξη ότι τα μέλη δεν καλούνται απλώς να στηρίξουν, αλλά να συνδιαμορφώσουν, να συναποφασίσουν και να ελέγξουν.
Αν αυτό μείνει σύνθημα, θα χαθεί μέσα στον θόρυβο της πολιτικής αντιπαράθεσης. Αν όμως γίνει καταστατικός κανόνας, μπορεί να αλλάξει τον τρόπο συγκρότησης ενός σύγχρονου δημοκρατικού κόμματος της Αριστεράς. Το κόμμα δεν πρέπει να ζητά από τους πολίτες να πιστέψουν απλώς σε μια ηγεσία. Πρέπει να τους καλεί να συμμετέχουν σε έναν θεσμό που διαμορφώνει πολιτική, λαμβάνει αποφάσεις και λειτουργεί με λογοδοσία από τα κάτω προς τα πάνω.
Συνδιαμορφώνουμε σημαίνει ότι το πρόγραμμα δεν γράφεται αποκλειστικά από επιτελεία, ειδικούς και κεντρικά όργανα. Αυτοί έχουν ρόλο, αλλά όχι μονοπώλιο. Η πολιτική πρέπει να ξεκινά από τη ζωντανή εμπειρία των πολιτών: από τη γειτονιά, τον χώρο δουλειάς, το σχολείο, το νοσοκομείο, τον δήμο, την περιφέρεια.
Κάθε οργάνωση πρέπει να λειτουργεί ως μικρό εργαστήριο πολιτικής. Όχι μόνο ως εκλογικός πυρήνας, αλλά ως χώρος όπου οι πολίτες καταγράφουν προβλήματα, συγκεντρώνουν στοιχεία, ακούν εργαζόμενους και επαγγελματίες, καλούν ειδικούς και διαμορφώνουν προτάσεις. Μια συνέλευση για τη στέγη, για παράδειγμα, δεν πρέπει να καταλήγει απλώς σε ψήφισμα αγανάκτησης. Πρέπει να παράγει συγκεκριμένη πρόταση: τι μπορεί να κάνει ο δήμος, τι απαιτείται από την περιφέρεια, ποια νομοθετική αλλαγή χρειάζεται, ποια δημόσια ακίνητα μπορούν να αξιοποιηθούν, πώς προστατεύονται οι ενοικιαστές.
Από κάθε τέτοια διαδικασία πρέπει να προκύπτει ένα μικρό δελτίο πολιτικής: πρόβλημα, τεκμηρίωση, πρόταση, αρμόδιο επίπεδο απόφασης. Η κεντρική επιτροπή προγράμματος δεν καταργείται, αλλά αλλάζει ρόλο. Δεν είναι ο μοναδικός συγγραφέας. Είναι ο μηχανισμός που συνθέτει, κοστολογεί, ελέγχει νομικά και θέτει ξανά τις προτάσεις στα μέλη. Έτσι, κάθε μέλος μπορεί να παρακολουθεί την πορεία μιας πρότασης και να γνωρίζει γιατί έγινε δεκτή, τροποποιήθηκε ή απορρίφθηκε.
Συναποφασίζουμε σημαίνει ότι η συμμετοχή έχει δεσμευτικό αποτέλεσμα. Η ηγεσία μπορεί να εισηγείται, αλλά τα μέλη πρέπει να ιεραρχούν τις προγραμματικές προτεραιότητες: στέγη, ακρίβεια, υγεία, εργασία, διαφάνεια, παραγωγική ανασυγκρότηση, κλιματική ανθεκτικότητα. Τα μέλη πρέπει επίσης να έχουν ουσιαστικό ρόλο στις υποψηφιότητες, με δημόσια κριτήρια: κοινωνική δράση, επαγγελματική επάρκεια, καθαρότητα συμφερόντων, τοπική αποδοχή, δέσμευση στο πρόγραμμα και όρια θητειών. Και οι μεγάλες πολιτικές επιλογές, όπως κυβερνητικές συνεργασίες ή κρίσιμες αλλαγές στρατηγικής, δεν μπορούν να λαμβάνονται πίσω από κλειστές πόρτες.
Η συναπόφαση χρειάζεται κανόνες: πρόταση, τεκμηρίωση, δημόσια συζήτηση, αντιπροτάσεις, σύνθεση, ψηφοφορία, αιτιολόγηση και παρακολούθηση της υλοποίησης. Έτσι αποφεύγεται τόσο η ψευδοσυμμετοχή, όπου τα μέλη απλώς επικυρώνουν αποφάσεις της κορυφής, όσο και ο ασύντακτος εσωτερικός διάλογος χωρίς συμπεράσματα και προτάσεις.
Ελέγχουμε σημαίνει ότι η συμμετοχή δεν αδειάζει από περιεχόμενο. Χρειάζονται ανοιχτά οικονομικά, μητρώο αποφάσεων και δεσμεύσεων, ετήσιος απολογισμός ηγεσίας και οργάνων, διαδικασία επαναξιολόγησης ρόλων και ανεξάρτητη επιτροπή δεοντολογίας και διαφάνειας.
Για να λειτουργήσουν όλα αυτά, χρειάζεται υποδομή: τοπικοί κόμβοι, θεματικές κοινότητες, μικρός κεντρικός πυρήνας υπηρεσιών, ανοιχτή ψηφιακή πλατφόρμα με προστασία προσωπικών δεδομένων και μόνιμη σχολή δημοκρατικής οργάνωσης και πολιτικής τεκμηρίωσης.
Ένα κόμμα της Αριστεράς δεν μπορεί να ζητά λευκή επιταγή. Πρέπει να δίνει στα μέλη πραγματικά εργαλεία εξουσίας. Να συνδιαμορφώνουν το πρόγραμμα, να συναποφασίζουν τις κρίσιμες επιλογές και να ελέγχουν την ηγεσία, τα οικονομικά, τα στελέχη και τους αιρετούς. Αυτό είναι το κόμμα που δεν υπόσχεται απλώς ότι θα κυβερνήσει καλύτερα, αλλά αποδεικνύει από σήμερα ότι ξέρει να λειτουργεί αλλιώς.
-.-