Η συνεχής εξέλιξη της τεχνολογίας και η ραγδαία εξάπλωση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπως το facebook, το youtube, το google, το twitter και άλλα παρόμοια, σε συνδυασμό με τον πολλαπλασιασμό των έξυπνων κινητών τηλεφώνων, μεταβάλουν μέρα με τη μέρα τους τρόπους με τους οποίους παράγονται κάθε είδους υπηρεσίες, διακινούνται ψηφιακά αγαθά, παγιώνονται ή μεταβάλλονται πολιτικές προτιμήσεις, ανατρέπονται ή διατηρούνται αγοραστικές συνήθειες.

Ωστόσο, όπως είναι αναμενόμενο για μεγάλης κλίμακας αλλαγές, δεν είναι ούτε μονοσήμαντες μήτε στερούνται αντιφάσεων. Για παράδειγμα, ναι μεν το αρχικό κόστος για να ακουστούν περισσότερες φωνές και να αποκτήσει ο δημόσιος διάλογος μεγαλύτερη ποικιλία είναι πλέον εξαιρετικά μικρό. Όμως, μακροσκοπικά, εξακολουθεί να κυριαρχεί στην ατζέντα η ειδησεογραφία που θέτουν τα μεγάλα συγκροτήματα ενημέρωσης.

Μπορεί οι επιχειρήσεις που επενδύουν στοιχειωδώς στα νέα μέσα να αποκτούν πρόσβαση σε, μέχρι πρότινος, απίθανες πηγές καινοτόμων ιδεών και εργαλείων. Όμως, είναι συνήθως οι ίδιες επιχειρήσεις που δυστροπούν στην προοπτική των ‘χαμένων’ εργατοωρών και αναζητούν τρόπους αντίδρασης στη χρήση των ίδιων μέσων από τους εργαζόμενους.

Σε ό,τι αφορά την πολιτική, ιδίως στην εποχή μετά την ανάληψη της προεδρίας των ΗΠΑ από τον Ομπάμα, κυβερνήσεις, κόμματα και πολιτευτές αναγνωρίζουν τη δυναμική των εργαλείων δικτύωσης και σε ορισμένες περιπτώσεις καταβάλουν αξιοσημείωτες προσπάθειες για οργανωμένη παρουσία. Όμως, αν κοιτάξει κανείς τα πράγματα σε βάθος, μια συνολικότερη αλλαγή πολιτικού παραδείγματος απέχει περισσότερο από ό,τι ίσως φαινόταν αρχικά. Και αυτή η διαπίστωση δεν αφορά μόνο στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, αλλά και στις ΗΠΑ τις οποίες συνήθως τείνουμε κάπως αυτόματα να τις προσλαμβάνουμε ως να είναι πολύ πιο μπροστά σε τέτοια θέματα.

Τι συμβαίνει όμως και οι αλλαγές που επιφέρουν τα νέα μέσα τελούν υπό συνεχή επαναδιαπραγμάτευση; Όταν μιλάμε για τα social media και τις επιδράσεις τους στη δημόσια και ιδιωτική σφαίρα καλό είναι να έχουμε υπόψη μας ότι είναι ένα δυναμικό πεδίο συζητήσεων, εφαρμογών και πρωτοκόλλων που διαρκώς εξελίσσεται μέσα από το παγκόσμιο εργαστήρι ανοικτής καινοτομίας, το διαδίκτυο.

Επομένως ναι, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι φορείς των κοινωνικών, επιχειρηματικών και κοινωνικών αλλαγών για τις οποίες όλο και πιο συχνά γίνεται λόγος. Αλλά οι αλλαγές δεν συμβαίνουν σε κοινωνικό κενό. Ούτε φυσικά  πρόκειται να εξελίσσονται γραμμικά στο διηνεκές δίχως εμπόδια και παλινδρομήσεις σε πρότερες καταστάσεις.

Έτσι, η οργάνωση και η λειτουργία των πολιτικών συστημάτων ήταν πάντα και εξακολουθεί να είναι ιεραρχική, τη στιγμή που το διαδίκτυο και οι εφαρμογές των social media βασίζονται σε ανοικτά μοντέλα οριζόντιας, παρά κάθετης, συνεργασίας μεταξύ δυνητικά  «ισότιμων’» τελικών χρηστών.

Επίσης, το μοντέλο εταιρικής διακυβέρνησης που ευνοεί η αρχιτεκτονική του διαδικτύου είναι περισσότερο συμμετοχικό και συνεργατικό από ό,τι βλέπουμε στην πράξη να είναι σήμερα. Η μετάβαση σε ένα τέτοιο μοντέλο συναντά πολλές αντιστάσεις. Τόσο από τον συγκεντρωτισμό και την έλλειψη διαφάνειας με την οποία συνεχίζουν να λειτουργούν τα μεγάλα επιχειρηματικά κέντρα. Όσο και από βαθιά εδραιωμένες πεποιθήσεις και διάχυτες πρακτικές  που εμποδίζουν τη δημιουργία ενός ανοικτού και διανεμημένου μοντέλου κατανομής εργασίας και αποκεντρωμένης παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών.

Θα είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον, μάλιστα, αν επιχειρήσει κανείς να εντοπίσει όχι μόνο τα αίτια αλλά και τις θεραπείες για την παγκόσμια οικονομική κρίση κάτω από αυτό το πρίσμα.

Για παράδειγμα, η σημερινή κρίση είναι μια ευκαιρία επένδυσης στη νέα τεχνολογία για εξοικονόμηση ενέργειας που μπορεί να γίνει με την ανάπτυξη ενός ‘Έξυπνου Δικτύου’ με τη σύγκλιση των δικτύων ενέργειας και τηλεπικοινωνιών.

Οι δυνατότητες για αποκεντρωμένη και διανεμημένη οργάνωση της παραγωγικής διαδικασίας κατά κάποιο τρόπο συνιστούν την υπόσχεση του δικτυακού μοντέλου οργάνωσης. Μια υπόσχεση για ομότιμες* κοινωνικές σχέσεις, για συστηματικό εσωτερικό και εξωτερικό έλεγχο κάθε εξουσίας από την κοινωνία των πολιτών, για ενδυνάμωση του πολίτη, αποκέντρωση και ανοικτή καινοτομία. Μια υπόσχεση που μας καλεί να δούμε τα νέα μέσα με μια νέα και λιγότερο συμβατική οπτική.

*Η Πολιτική Οικονομία της Ομότιμης Παραγωγής( http://p2pfoundation.net/Greek_language ).

–

Άρθρο στο περιοδικό «Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Ειδικές Εκδόσεις – The Economist»

Η εκπαίδευση αποτελεί προνομιακό χώρο για τη διάδοση των τεχνολογιών διαδικτύου στην κοινωνία, λόγω του ρόλου της, αλλά και της δεκτικότητας των νέων στις νέες τεχνολογίες. Οι διαθέσιμες υποδομές πληροφορικής και επικοινωνιών σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και οι διαδοχικές χρηματοδοτήσεις από εθνικούς και κοινοτικούς πόρους πρέπει να αξιοποιούνται, σε συνδυασμό με την τεχνογνωσία που υπάρχει σε όλες τις βαθμίδες της Εκπαίδευσης, για το σχεδιασμό και την ανάπτυξη διαδικτυακών εφαρμογών βασισμένων σε ανοιχτά πρότυπα και ανοιχτό λογισμικό που εύκολα θα τροποποιούνται και επαναχρησιμοποιούνται χωρίς να απαιτείται να τις αγοράζουμε πολλές φορές και για κάθε σχολική μονάδα. Αυτό θα εξασφαλίσει την αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων για την προμήθεια υπηρεσιών τεχνικής υποστήριξης που είναι απαραίτητες για την παραγωγική χρήση των συστημάτων, συμβάλλοντας έτσι στην ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας και ειδικότερα του κλάδου των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών και ενισχύοντας την απασχόληση σε όλες τις πόλεις της χώρας. Η λειτουργική ολοκλήρωση των παραπάνω εφαρμογών, θα οδηγήσει στην ανάπτυξη ψηφιακών υπηρεσιών εκπαίδευσης, πληροφόρησης και διοίκησης της εκπαίδευσης προσβάσιμες και μέσω διαδικτύου από την εκπαιδευτική κοινότητα (μαθητές, εκπαιδευτικούς, γονείς).

Σήμερα η μεγάλη πλειοψηφία του εκπαιδευτικού λογισμικού, που χρησιμοποιείται απ’ τους δάσκαλους και τους καθηγητές δεν πληρεί το βασικό χαρακτηριστικό το οποίο θα πρεπε να είναι προαπαιτούμενο για το εκπαιδευτικό λογισμικό, να είναι ελεύθερα διαθέσιμο και ανοιχτό. Σίγουρα όλα αυτά τα χρόνια μπορούμε να βρούμε αρκετές αξιόλογες προσπάθειες από Έλληνες δημιουργούς και δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να απαξιώνουμε το περιεχόμενο του εκπαιδευτικού λογισμικού. Πρέπει όμως να τονίσουμε το πόσο αδιέξοδη για την εκπαίδευση είναι η επιλογή κλειστού λογισμικού.

Καταρχήν περιορίζεται αρκετά η δυνατότητα για περαιτέρω ανάπτυξη και βελτίωση αυτών των εφαρμογών απ’ τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, καθώς δεν συνοδεύονται απ’ τον πηγαίο κώδικα. Επιπρόσθετα οι μαθητές έρχονται σε επαφή πρακτικά με ένα κλειστό “μαύρο” κουτί, αδυνατώντας έτσι να κατανοήσουν τόσο την ουσία της εκπαιδευτικής διαδικασίας που χρησιμοποιεί το λογισμικό ως εργαλείο, όσο και να συμμετέχουν οι ίδιοι στη διαμόρφωση της. Τέλος είναι αρκετά σημαντικό το γεγονός πως τα σχολεία, και κατ’ επέκταση οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές, κλειδώνονται και περιορίζονται στη χρήση συγκεκριμένων πλατφορμών (συνήθως κλειστές κι αυτές) καθώς το κλειστό λογισμικό τεχνικά μπορεί να λειτουργήσει μόνο μέσα σ’ αυτές το οποίο απαξιώνεται σε σύντομο χρονικό διάστημα και απαιτούνται νέες προμήθειες.

Απ’ την άλλη μεριά έχουμε το Ελεύθερο Λογισμικό / Λογισμικό Ανοιχτού Κώδικα (ΕΛ/ΛΑΚ), το οποίο αποτελεί μια αλλαγή παραδείγματος στον τρόπο που αναπτύσσεται, δημιουργώντας ένα καλύτερο οικοσύστημα μέσα στο οποίο χωράνε τόσο οι δημιουργοί του λογισμικού, όσο (και αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό) και άνθρωποι που δεν έχουν εξειδικευμένες τεχνικές γνώσεις, μεταφραστές και απλοί χρήστες ή στην περίπτωση της εκπαίδευσης καθηγητές, δάσκαλοι και μαθητές .

Το Ελεύθερο Λογισμικό εκ φύσεως αναπτύσσεται με βάση τις πραγματικές ανάγκες των χρηστών. Συνεπώς οι ίδιοι οι χρήστες είναι αυτοί που απαιτούν όλο και μεγαλύτερη ελευθερία στο λογισμικό που χρησιμοποιούν, και κυρίως όταν αυτό αφορά την εκπαιδευτική διαδικασία. Όμως σε μια τέτοια προσπάθεια διάδοσης ο ρόλος των εκπαιδευτικών που θα αφουγκραστούν αυτές τις ανάγκες και θα δράσουν αναλόγως είναι κάτι παραπάνω από αναγκαίος. Η υποχρεωτική χρήση ανοιχτών προτύπων σε όλα τα συστήματα που χρησιμοποιούνται στην εκπαίδευση είναι προς τη σωστή κατεύθυνση και μπορούν να συμβάλουν στη διάδοση του Ελεύθερου Λογισμικού.

Παράλληλα, απ’ τη φύση του το ΕΛ/ΛΑΚ αναπτύσσεται με πολύ πιο γρήγορους ρυθμούς, με αποτέλεσμα σήμερα να υπάρχουν χιλιάδες εκπαιδευτικά λογισμικά για όλα τα επιστημονικά αντικείμενα για όλες τις βαθμίδες και όλους τους τομείς της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Αυτό λοιπόν που απαιτείται είναι να υπάρξει μια κεντρική στρατηγική υιοθέτησης του ΕΛ/ΛΑΚ στην εκπαίδευση. Τα οφέλη από μια τέτοια πολιτική θα είναι πολλαπλά σε όλες τις συνιστώσες της εκπαιδευτικής διαδικασίας, ενώ θα δοθεί και νέα ώθηση στην ανάπτυξή του δημιουργώντας έτσι τη δυνατότητα για εκπαιδευτικό λογισμικό ειδικά για τις ανάγκες και ιδιαιτερότητες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.

Πρώτη αντίφαση: Η οργάνωση και η λειτουργία των πολιτικών συστημάτων ήταν πάντα και εξακολουθεί να είναι ιεραρχική, τη στιγμή που το διαδίκτυο και οι εφαρμογές των social media βασίζονται σε ανοικτά μοντέλα οριζόντιας, παρά κάθετης, συνεργασίας μεταξύ δυνητικά  «ισότιμων’» τελικών χρηστών.

Δεύτερη αντίφαση: Το μοντέλο διακυβέρνησης που ευνοεί η αρχιτεκτονική του διαδικτύου είναι η συμμετοχική δημοκρατία. Όμως, η μετάβαση σε ένα τέτοιο μοντέλο συναντά πολλές αντιστάσεις κυρίως από τον συγκεντρωτισμό και την αδιαφάνεια με την οποία συγκροτούνται και λειτουργούν τα κέντρα εξουσίας σε όλα τα επίπεδα αλλά και γιατί η διαχείριση  των προβλημάτων σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο γίνεται όλο και πιο πολύπλοκη. Έχουμε φτάσει σε ένα σημείο που η διακυβέρνηση μετατρέπεται σε μια διαρκή διαχείριση πολλών και συχνά εντελώς απρόβλεπτων κρίσεων. Αυτό με τη σειρά του εμποδίζει την εξάπλωση του συμμετοχικού μοντέλου παρά το ότι οι νέες τεχνολογίες και τα  socialmedia προσφέρουν πράγματι πληθώρα νέων δυνατοτήτων άμεσης ενημέρωσης, διαλόγου και συναπόφασης.

Αυτές οι δυνατότητες είναι η υπόσχεση του δικτυακού μοντέλου οργάνωσης που κάνουν δυνατό το διαδίκτυο και τα social media. Μια υπόσχεση για ανοικτό διαδικτυακό διάλογο, για ουσιαστική διαβούλευση, για συστηματικό έλεγχο της εξουσίας από τον πολίτη και ουσιαστική λογοδοσία από όλους όσους ασκούν εξουσία. Ωστόσο, οι δυνατότητες,  δεν αρκεί να υπάρχουν από μόνες τους.  Η συνειδητοποίηση και κατανόηση αυτών των δυνατοτήτων από όλους μας, αλλά κυρίως εκ μέρους των πολιτικών όλων των «βαθμίδων», είναι η ελάχιστη προϋπόθεση για να προσεγγίσουμε ένα ανοικτό μοντέλο πολιτικής. Και για να γίνει αυτό,  ειδικά στην Ελλάδα, χρειάζεται σχέδιο και ισχυρή πολιτική βούληση ώστε να απομακρυνθούμε έστω και λίγο από την «ασφάλεια» του ιεραρχικού-πελατειακού μοντέλου διακυβέρνησης.

–

Η παραπάνω παρέμβαση μου ζητήθηκε από το http://blog.grwitters.com/ στο πλαίσιο της παρουσίασης που πραγματοποίησα στην ημερίδα Social Media και Επικοινωνία.

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΣΤΗ “ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ” ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

Αθήνα 16/11/08.  Τον Φεβρουάριο του 2008, ο Οργανισμός Πνευματικής Ιδιοκτησίας ανάρτησε μέσω της ιστοσελίδας του ένα ερωτηματολόγιο, αναζητώντας τις απόψεις των πολιτών για την καταστολή της “πειρατείας” στο Διαδίκτυο. Ονόμασε μάλιστα αυτή τη διαδικασία “δημόσια διαβούλευση” και όρισε καταληκτική ημερομηνία, την οποία στη συνέχεια και παρέτεινε.

Η πρωτοβουλία digitalrights.gr για τα δικαιώματα του πολίτη στον ψηφιακό κόσμο, καθώς και μεμονωμένοι πολίτες, διαμαρτυρήθηκαν για τη διατύπωση των ερωτημάτων από τον ΟΠΙ. Σε ένα εμπεριστατωμένο υπόμνημα, η πρωτοβουλία digitalrights.gr εξηγούσε στον ΟΠΙ τα μεθοδολογικά σφάλματα του ερωτηματολογίου, καθώς και τους κινδύνους για παρανόηση των ερωτήσεων και σύγχυση της “πειρατείας” με κάθε τεχνική ανταλλαγής αρχείων (λ.χ. μέσω συστημάτων peer-to-peer).

Ωστόσο, ο ΟΠΙ δεν απάντησε στην πρωτοβουλία, αλλά απλώς ανάρτησε το υπόμνημά της στην ιστοσελίδα των αποτελεσμάτων της διαβούλευσης, αντιμετωπίζοντάς το ως απλή περίπτωση συμμετοχής σ’ αυτήν και όχι ως μια ουσιώδη ένσταση επί της διαδικασίας. Κατόπιν τούτου, η πρωτοβουλία digitalrights.gr και μεμονωμένοι πολίτες προσέφυγαν κατά του ΟΠΙ, ενώπιον του Συνηγόρου του Πολίτη. Σε πρόσφατη παρέμβασή του, ο Συνήγορος του Πολίτη εκτιμά ότι η διενέργεια “δημόσιας διαβούλευσης” δεν συνιστά ενάσκηση δημόσιας εξουσίας εκ μέρους του ΟΠΙ, και τον καλεί επιπλέον να απαντήσει στο υπόμνημα της πρωτοβουλίας digitalrights.gr [1][2].

Ο Βασίλης Σωτηρόπουλος, δικηγόρος της πρωτοβουλίας αναφέρει: “Η δημόσια διαβούλευση δεν είναι ιδιωτική δημοσκόπηση και ο ΟΠΙ δεν είναι εταιρία δημοσκοπήσεων. Κάθε κρατικός φορέας, στην επαφή του με τον πολίτη, οφείλει να σέβεται τις αρχές της ορθής διοικητικής συμπεριφοράς, οι οποίες απορρέουν από το σύγχρονο συνταγματικό δίκαιο. Ανάμεσα σε αυτές τις αρχές βρίσκεται και η υποχρέωση για εμπεριστατωμένη λογοδοσία και αιτιολογημένη απάντηση του κράτους στον πολίτη. Περιμένουμε τον ΟΠΙ να εκπληρώσει αυτή την υποχρέωσή του απέναντι στους πολίτες που ζήτησαν εξηγήσεις.”

Η πρωτοβουλία digitalrights.gr χαιρετίζει την θετική παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη στο σημαντικό αυτό ζήτημα ψηφιακών δικαιωμάτων, και επισημαίνει με την ευκαιρία ότι η προάσπισή τους, αλλά κι η εύρυθμη λειτουργία των θεσμών, επαφίεται στην επαγρύπνηση των ενεργων πολιτών.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Σε αρχικό έγγραφό του, στις 12 Σεπτεμβρίου 2008, ο Συνήγορος του Πολίτη
αναφέρει: “Εν προκειμένω, η επιλογή του ΟΠΙ να συντάξει και να
δημοσιεύσει κατάλογο ερωτήσεων, προσβλέποντας στη διερεύνηση της γνώμης
των χρηστών του διαδικτύου ως προς ενδεχόμενες ενέργειες για τον
περιορισμό φαινομένων διαδικτυακής πειρατείας, δεν συνιστά άσκηση
δημόσιας εξουσίας [...]“. Δηλαδή ο Συνήγορος του Πολίτη διέγνωσε ότι ο
ΟΠΙ δεν διενέργησε την “δημόσια διαβούλευση” στο πλαίσιο των
αρμοδιοτήτων του ως δημόσιος φορέας που ασκεί δημόσια εξουσία.

[2] Με έγγραφό του, στις 7 Νοέμβρη 2008, ο Συνήγορος του Πολίτη
απευθύνεται στον ΟΠΙ, αναφέροντας ότι “Eπί του ζητήματος κατά πόσον θα
ήταν σε κάθε περίπτωση επιβεβλημένη, για λόγους δεοντολογίας, η
αποστολή χωριστής απάντησης του φορέα σας επί των ανωτέρω διαβημάτων,
εκτιμώ ότι σε όσον αφορά τουλάχιστον, το περιεχόμενο της επιστολής της
“Πρωτοβουλίας για τα Δικαιώματα του Πολίτη στον Ψηφιακό Κόσμο”,
προσήκει εν προκειμένω η αντιμετώπισή της υπό τους ίδιους όρους με τα
αποσταλέντα από τον κ. ***, ομοίου περιεχομένου μηνύματα, δηλαδή η
επιστολή ενημερωτικής απάντησης του φορέα σας προς την εν λόγω ένωση
προσώπων”.

Περισσότερες πληροφορίες

Το παρόν δελτίο τύπου, καθώς και παλιότερα σχετικά με το θέμα, διατίθενται στη διεύθυνση http://www.digitalrights.gr/news

Για το digitalrights.gr: Βασίλης Σωτηρόπουλος, vsotiropoulos at gmail.com, 210-3389847

Το digitalrights.gr αποτελεί κόμβο πληροφόρησης για τα δικαιώματα του
πολίτη στον ψηφιακό κόσμο. Μεταξύ άλλων, τα αντικείμενα δράσης
περιλαμβάνουν ιδιωτικό απόρρητο (privacy), ανοικτά πρότυπα (open
standards), πατέντες λογισμικού, πνευματικά δικαιώματα ψηφιακού
περιεχομένου, και ελεύθερο λογισμικό.

–

Αυτή η νέα πραγματικότητα  δημιουργεί νέες απαιτήσεις για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, το κοπιράιτ( copyright ) ρυθμίζει τα δικαιώματα των δημιουργών όπως υποδηλώνει και η ετυμολογία της λέξης copy– right, το δικαίωμα στην αντιγραφή.  Το copy-right θεσμοθετήθηκε αρχικά για να διασφαλίσει τους συγγραφείς από την μη νόμιμη επανεκτύπωση των βιβλίων τους  και στη συνέχεια επεκτάθηκε και σε άλλα έργα.

Το ιντερνέτ και οι τεχνολογίες ψηφιοποίησης οδήγησαν από πολύ νωρίς σε νέες μορφές αδειοδότησης του ψηφιακού περιεχομένου, το πρώτο παράδειγμα εναλλακτικής αδειοδότησης είναι το copyleft, το copyleft αξιοποιεί το θεσμικό πλαίσιο του copyright και το τροποποιεί έτσι ώστε ο δημιουργός να επιτρέπει την ελεύθερη αντιγραφή του έργου του. Η περίπτωση της Tiny Basic είναι η πρώτη καταγεγραμμένη χρήση του copyleft.

Η ευρύτατα πλέον γνωστή υλοποίηση του copyleft  είναι η άδεια GNU General Public License-GPL που συντάχθηκε από τον Ρίτσαρντ Στάλλμαν( Richard Stallman ).  Αφορμή για την ανάπτυξη του GPL αποτέλεσε μεταξύ άλλων η εμπειρία του  Στάλλμαν από την ελεύθερη διάθεση του κώδικα του προγράμματος EMACS. Από το 1988 που κυκλοφόρησε η πρώτη έκδοση του GPL έχει δημιουργηθεί μια αμφίδρομη και αλληλένδετη σχέση μεταξύ του διαδικτύου και του ελεύθερου λογισμικού. Η εξάπλωση του  ελεύθερου λογισμικού έχει στηριχθεί στο ιντερνέτ και η ανάπτυξη του διαδικτύου έχει στηριχθεί στο ελεύθερο λογισμικό.
Η ανάπτυξη του ελεύθερου λογισμικού βασίζεται σε ένα δικτυακό μοντέλο ανάπτυξης που υλοποιείται μέσα από το διαδίκτυο και επιτρέπει σε εκατομμύρια προγραμματιστές από όλο τον κόσμο να εργάζονται συνεταιριστικά, να παράγουν και να συντηρούν δεκάδες χιλιάδες προγράμματα που τα διαθέτουν ελεύθερα για χρήση, αντιγραφή και τροποποίηση.
Το κίνημα του ελεύθερου λογισμικού συνέβαλε στο να επανεξετασθεί ο τρόπος διάθεσης και του πολιτιστικού περιεχόμενου. Το 2001 ο Lawrence Lessig, μέσα από την εμπειρία μιας δικαστικής διαμάχης για την επέκταση της χρονικής περιόδου διαρκείας των πνευματικών δικαιωμάτων, σχεδίασε τις άδειες Creative Commons με στόχο να συμβάλει στο να αρθούν οι ελλείψεις του copyright που εξυπηρετούσε  τους δημιουργούς την μη-ψηφιακή περίοδο.
Οι άδειες Creative Commons επιτρέπουν στους δημιουργούς να επιλέξουν τον τρόπο αδειοδότησης των έργων τους και τους χρήστες να χρησιμοποιούν χωρίς νομικά κωλύματα τα έργα που διατίθενται στο διαδίκτυο. Οι άδειες “Creative Commons” όπως και η άδειες GPL συμβάλλουν στην δημιουργία κοινών ψηφιακών αγαθών που διαθέτονται ελεύθερα μέσα από το διαδίκτυο και διαμορφώνουν τις συνθήκες για την ανάπτυξη νέων μορφών δημιουργικότητας,  καινοτομίας, επιχειρηματικότητας καθώς και νέων μορφών συμμετοχής των πολιτών στα κοινά.
Οι νέες μορφές οργάνωσης των πολιτών που προκύπτουν μέσα από το ίντερνετ αντιμετωπίζονται εχθρικά από  τα κυρίαρχα επιχειρηματικά μοντέλα σε πολλούς κλάδους της οικονομίας και τις κρατικές αρχές, που βασίζονται σε ιεραρχικά μοντέλα οργάνωσης. Με πρόσχημα κινδύνους που συχνά μεγενθύνονται από τα μέσα ενημέρωσης καταβάλλονται προσπάθειες για τον έλεγχο του δικτύου και των χρηστών του.
Ένας τρόπος για την ενίσχυση του ανοιχτού χαρακτήρα του διαδικτύου είναι η διάδοση του ελεύθερου λογισμικού και του ελεύθερου περιεχομένου. Με την αύξηση της χρήσης του ιντερνέτ από όλο και μεγαλύτερο αριθμό πολιτών( στην Ελλάδα σήμερα ένας στους τρεις πολίτες και δύο στους τρεις νέους κάτω των 35 χρησιμοποιούν το διαδίκτυο ) αυξάνει η ζήτηση για ελεύθερα διαθέσιμη πληροφορία από τον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Η αύξηση της ποιότητας και της ποσότητας της πληροφορίας συμβάλλει και σε αλλαγές που συνδράμουν στην ενδυνάμωση του πολίτη και οδηγούν στη διαμόρφωση νέων σχέσεων με το κράτος και την αγορά, ενώ οι αποκεντρωμένες P2P εφαρμογές και το γρήγορο ιντερνέτ συμβάλλουν στο να αναπτυχθούν εναλλακτικά και οριζόντια μοντέλα οργάνωσης που καθιστούν προς το παρόν ανέφικτο τον πλήρη έλεγχο του διαδικτύου από την αγορά και/η το κράτος.

Περισσότερες Πληροφορίες για τις άδειες GPL και Creative Commons είναι διαθέσιμες στους διαδικτυακούς τόπους http://mathe.ellak.gr/ & http://www.creativecommons.gr/ .

* Δημοσιεύτηκε στο Περιοδικό » Διμηνιαία επιθεώρηση Δυτικής Μακεδονίας ΜΟΧΛΟΣ «

Η παρούσα επιστολή έχει ως στόχο να αντιμετωπίσει το εγχείρημά σας για δημόσια διαβούλευση με τον πλέον εποικοδομητικό τρόπο και να συμβάλει ουσιαστικά στη λήψη των πλέον πρόσφορων μέτρων για την αντιμετώπιση του ζητήματος της πειρατείας στο Διαδίκτυο.

Ενώ η πρωτοβουλία μιας δημόσιας διαβούλευσης μας χαροποιεί, με λύπη μας διαπιστώνουμε ότι τόσο το εισηγητικό της διαβούλευσης κείμενο, όσο και το περιεχόμενο και η δομή του ερωτηματολογίου σας, εμφανίζει σημαντικά προβλήματα που ακυρώνουν τους σκοπούς της διαβούλευσης και θέτουν πλείστα ερωτηματικά για τη σοβαρότητα του εγχειρήματός σας.

Θα θέλαμε να πιστεύουμε ότι στόχος της διαβούλευσης είναι «να δοθεί σε κάθε ενδιαφερόμενο μέρος η δυνατότητα να εισακουσθεί και να εξασφαλιστεί η ισορροπία συμφερόντων μεταξύ δικαιούχων, διαμεσολαβητών στη διακίνηση των έργων και χρηστών του διαδικτύου», όπως εξάλλου αναφέρετε και στο τέλος της πρόσκλησης που απευθύνετε για τη σχετική δημόσια διαβούλευση. Προκειμένου, ωστόσο, να δοθεί μία τέτοια δυνατότητα είναι απαραίτητη η ισορροπία στην απόδοση των σχετικών επιχειρημάτων, και κυρίως, ο σωστός επιστημονικά και δεοντολογικά σχεδιασμός του ερωτηματολογίου.

Πιστεύουμε ότι καμία από τις δύο προϋποθέσεις δεν ισχύει. Ως εκ τούτου, η διαβούλευση για την το θέμα της πειρατείας στο διαδίκτυο είναι μόνο πλασματική και απαιτεί σημαντικές αλλαγές ώστε να μην αυτό-ακυρωθεί.

Ελπίζουμε ότι θα δείξετε τη δέουσα ευαισθησία και θα απαντήσετε στις συγκεκριμένες μας παρατηρήσεις, τις οποίες και θα δημοσιοποιήσουμε στο κοινό.

1. Στο εισαγωγικό σας κείμενο στα Ελληνικά, στη σελίδα 1, παράγραφο 3, αναφέρεσθε μόνο σε εταιρίες διανομής ψηφιακών αντιγράφων και πειρατές αγνοώντας ένα τεράστιο όγκο έργων που δημιουργούνται και διακινούνται από μη επαγγελματίες ή μη εταιρικούς χρήστες και δημιουργούς, τα συμφέροντα των οποίων πρέπει να ληφθούν υπόψη σε οποιαδήποτε ρυθμιστική παρέμβαση, όπως αυτή που βρίσκεται υπό διερεύνηση με το ερωτηματολόγιό σας.
2. Στο εισαγωγικό σας κείμενο στα Ελληνικά, στη σελίδα 1, παράγραφο 4, γίνεται η ακόλουθη αναφορά: «Στο περιβάλλον του διαδικτύου ταυτόχρονα διαπιστώνεται ότι η δέσμευση εύρους ζώνης (bandwidth) για παράνομες δραστηριότητες, για παράδειγμα στο πλαίσιο της παράνομης τηλεφόρτωσης προστατευόμενων οπτικοακουστικών αρχείων, στερεί τους φορείς παροχής διαδικτυακών υπηρεσιών και τους χρήστες από τη δυνατότητα ανάπτυξης νόμιμων δραστηριοτήτων με τα συνεπαγόμενα οικονομικά οφέλη για όλους τους εμπλεκόμενους.» Υπάρχει κάποια σχετική μελέτη; Ο ισχυρισμός είναι οριακής εγκυρότητας και είναι δυνατόν να υπονομεύσει τη σοβαρότητα των επιχειρημάτων σας υπέρ της προστασίας του δημιουργού. Η αποκεντρωμένη αρχιτεκτονική των peer-to-peer δικτύων επιτρέπει την καλύτερη αξιοποίηση του δικτύου και χρησιμοποιείται και από νόμιμες υπηρεσίες (π.χ. Skype). Για αυτό το λόγο θα πρέπει να γίνει αναφορά στην ανάγκη η όποια νομοθετική παρέμβαση να μην παρακωλύει νόμιμες εφαρμογές των σχετικών τεχνολογιών (π.χ. peer-to-peer) και να μην έχει αρνητικές συνέπειες για την καινοτομία και την ανάπτυξη των επιχειρηματικών μοντέλων των Παρόχων Διαδικτυακών Υπηρεσιών (ISPs).
3. Ενώ κάνετε εκτεταμένη αναφορά σε Ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες υπέρ της πιο ενεργούς συμμετοχής των ISPs στη διαδικασία παρακολούθησης των χρηστών και στις σχετικές ρυθμιστικές πληροφορίες, δεν κάνετε καμία αναφορά στις αντιδράσεις που αυτές οι πρωτοβουλίες έχουν προκαλέσει σε εθνικό και Ευρωπαϊκό επίπεδο (π.χ. βλ. Digital Rights Europe (EDRI) σε ευρωπαϊκό επίπεδο ή του Open Rights Group στη Μεγάλη Βρετανία), ούτε σε εκθέσεις όπως αυτή του IViR με τίτλο «The Recasting of Copyright & Related Rights for the Knowledge Economy» στη Γενική Διεύθυνση Εσωτερικής Αγοράς της Ευρωπαϊκής επιτροπής, που προτείνει την πολύ προσεκτική υιοθέτηση οποιωνδήποτε αλλαγών σε νομοθετικό επίπεδο εξαιτίας της αρνητικής εμπειρίας που έχουμε με την υπάρχουσα τάση υπερ-ρύθμισης στο χώρο της Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Χωρίς στοιχειώδεις αναφορές σε απόψεις πέρα από εκείνες των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης, πως ακριβώς πιστεύετε ότι είναι δυνατή μία «ισορροπημένη» και «δημόσια διαβούλευση»;

Ειδικότερα σε σχέση με το ίδιο το ερωτηματολόγιο:

Δεν υπάρχει καμία αναφορά στην μεθοδολογία με την οποία καταρτίστηκε το ερωτηματολόγιο ή στον τρόπο με τον οποίο θα αναλυθούν και αξιολογηθούν τα αποτελέσματα. Πιο συγκεκριμένα:

• Γιατί επελέγησαν αυτές οι συγκεκριμένες ερωτήσεις και πως έχει διασφαλιστεί η εκπροσώπηση όλων των σχετικών πλευρών όπως ισχυρίζεστε στο εισηγητικό σας κείμενο
• Πως θα αναλυθούν τα αποτελέσματα; Έχετε κάποια μεθοδολογία υπόψη σας;
• Πως θα γίνει η αξιολόγηση τους; Ειδικά στην περίπτωση που δεν έχετε απαντήσεις από όλους τους ενδιαφερομένους φορείς
• Πως διασφαλίζεται η συμμετοχή ομάδων καταναλωτών, δημοσιών οργανισμών (π.χ. πανεπιστημίων που ίσως θα πρέπει να θεωρηθούν ως ISPs) και των ίδιων των παροχέων διαδικτυακών υπηρεσιών;
• Θα δημοσιεύσετε όλες τις απαντήσεις που θα λάβετε (πως θα διασφαλίσετε το δημόσιο χαρακτήρα της διαβούλευσης);

Πιο συγκεκριμένα, αναφορικά με τα ερωτήματα:

• Στο πρώτο ερώτημα ταυτίζετε την πειρατεία στο διαδίκτυο με μια τεχνική διαδικασία, την ανταλλαγή αρχείων μεταξύ των χρηστών (peer to peer), η οποία χρησιμοποιείται εδώ και 3 δεκαετίες για επιστημονική έρευνα και κοινωνική καινοτομία και αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της αρχιτεκτονικής ολόκληρου του Διαδικτύου.
• Το πρόβλημα του δευτέρου ερωτήματος είναι άμεση συνέπεια της δομής του πρώτου: δεν είναι ξεκάθαρο εάν ζητείτε να περιοριστεί η πρακτική της πειρατείας ή η χρήση peer-to-peer συστημάτων. Το πρώτο είναι θεμιτό. Το δεύτερο επικίνδυνο για την καινοτομία. Επίσης, η δομή αυτών των δύο ερωτημάτων παραβιάζει την αρχή της τεχνικής ουδετερότητας που αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για όλα τα τεχνολογικά νομοθετήματα.
• Η τρίτη και τέταρτη ερώτηση στην καλύτερη περίπτωση στερούνται αντικειμένου και στη χειρότερη προσπαθούν να προϊδεάσουν το χρήστη του ερωτηματολογίου. Το θέμα του εάν ο φορέας παροχής υπηρεσιών έχει γνώση του περιεχομένου που διακινείται από τους χρήστες του (ερώτηση 3) δεν είναι θέμα άποψης του ερωτώμενου αλλά πραγματικό. Επιπλέον, σχετίζεται με το κόστος παρακολούθησης των κυκλοφορίας των δεδομένων μεταξύ των χρηστών. Μια πιο σωστή τεχνικά και οικονομικά ερώτηση θα ήταν: «ποιος πιστεύετε ότι πρέπει να επωμισθεί το κόστος της παρακολούθησης των χρηστών». Αντίστοιχα είναι τα προβλήματα για όλες τις περιπτώσεις της ερώτησης 4, όπου η έκφραση «ενδέχεται να έχουν γνώση» είναι τόσο γενική και απροσδιόριστη, που είναι πιθανόν να καλύπτει όλες τις κατηγορίες αρκεί να της δοθεί μια αρκετά ευρεία ερμηνεία. Με το να εισάγεται το «άλλες περιπτώσεις» ως επιλογή, το πεδίο εφαρμογής της ερώτησης γίνεται τόσο γενικό που οποιαδήποτε απάντηση στερείται κάθε νοήματος. Επιπλέον το τεχνικό και οικονομικό κόστος αυτής της παρακολούθησης του χρήστη δεν αναφέρεται πουθενά. Το ίδιο ισχύει και για τις ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες που θα είχε ο έλεγχος ενός ανοιχτού και ουδέτερου μέσου, που επίσης δεν αναφέρονται πουθενά. Μια σχετική ερώτηση θα μπορούσε να είναι: «ποιες πιστεύετε ότι θα ήταν οι συνέπειες για την έρευνα και το κόστος που ο έλεγχος της χρήσης του διαδικτύου από τους ISPs θα μπορούσε να έχει;» Δε θα έπρεπε, ως Ο.Π.Ι., να έχετε μια πιο ουδέτερη στάση και να ενδιαφέρεστε για όλες τις πλευρές, όπως επαγγέλλεστε στο εισαγωγικό σας σημείωμα;
• Στην πέμπτη ερώτηση αναρωτιόμαστε αν έχετε κάποια αριθμητική εκτίμηση ή μεθοδολογία που να σας επιτρέπει να υπολογίσετε την αναλογία κόστους – οφέλους από οποιαδήποτε ρυθμιστική παρέμβαση. Επίσης, ποιος θα αναλαμβάνει το κόστος αυτής της διαδικασίας και τι συνέπειες θα έχει μια ενδεχόμενη μετακύλιση του κόστους στο χρήστη. Θα προτείναμε τέσσερις επιπρόσθετες ερωτήσεις:

(α) ποιος πιστεύετε ότι πρέπει να αναλάβει το κόστος μιας τέτοιας διαδικασίας;
(β) πιστεύετε ότι τα εκπαιδευτικά ιδρύματα πρέπει να επιβαρύνονται με μια τέτοια διαδικασία και εάν ναι ποιος θα πρέπει να αναλάβει τα σχετικό κόστος;
(γ) πιστεύετε ότι τέτοιες υποχρεώσεις των ISPs θα πρέπει να είναι το αποτέλεσμα νομοθετικής παρέμβασης, κάποιου κώδικα δεοντολογίας μεταξύ των ISPs ή κάποια άλλη σχετική διαδικασία;
(δ) πιστεύετε ότι πρέπει να γίνει κάποια οικονομική μελέτη των αποτελεσμάτων μιας σχετικής νομοθετικής παρέμβασης ή όχι;

• Στην έκτη και την έβδομη ερώτηση, και χωρίς άλλα στοιχεία, ζητάτε από εκείνη/ον που απαντά το ερωτηματολόγιο να εκτιμήσει τα αποτελέσματα μια γενικής και αόριστης νομοθετικής σας κίνησης. Αναφερθήκαμε σε μια σειρά ενδεικτικών ερωτημάτων που θα μπορούσαν να καταστήσουν μια τέτοια ερώτηση σχετική. Στην παρούσα μορφή του ερωτηματολογίου δεν έχει γίνει καμία

(α) διαφοροποίηση ανάμεσα στο “παράνομο” downloading και τις μεθόδους peer to peer ανταλλαγής αρχείων (για την ακρίβεια, έχετε προσπαθήσει να τα ταυτίσετε)
(β) αναφορά στις αλλαγές που έχουν επέλθει τα τελευταία χρόνια στα μοντέλα παροχής και διάθεσης περιεχομένου στο διαδίκτυο
(γ) αναφορά στο κόστος (οικονομικό και κοινωνικό) για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη
(δ) αναφορά στις συνέπειες για την έρευνα και τον κλάδο των παρόχων διαδικτυακών υπηρεσιών
(ε) αναφορά στα νομοθετικά και ερμηνευτικά προβλήματα που θα είχε ο ορισμός του ISP.

• Ειδικά για την έβδομη ερώτηση:

o Ποια είναι η άποψη του Ο.Π.Ι για το τι είναι ISP; Θα υπάρξει διαφοροποίηση μεταξύ εμπορικών και πανεπιστημιακών ISPs; Τι συνέπειες θα είχε μια τέτοια ρύθμιση για το ήδη επιβαρυμένο και υπο-χρηματοδοτούμενο Ελληνικό Πανεπιστήμιο
o Γιατί θα πρέπει να υπάρχει αποκλειστικά και μόνο νομοθετική παρέμβαση τη στιγμή που

(α) είναι η πιο δαπανηρή διαδικασία
(β) δεν ενισχύει την ελευθερία της αγοράς, αλλά την περιορίζει
(γ) υπάρχουν άλλες ρυθμιστικές λύσεις (κώδικες δεοντολογίας, συμβάσεις, αγορά)
o Ποιες θα είναι οι συνέπειες για τους Ελληνικούς παροχείς υπηρεσιών διαδικτύου σε σχέση με την παροχή υπηρεσιών που μπορούν να δίδονται και από αλλοδαπούς παροχείς και σχετίζονται με τη σκοπούμενη νομοθετική παρέμβαση (π.χ. υπηρεσίες hosting και άλλες υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας)
o Πως θα γίνεται η διάκριση ανάμεσα σε νόμιμες και παράνομες υπηρεσίες όταν στοχοποιείται η τεχνολογία και όχι η παραβατική συμπεριφορά

• Η όγδοη ερώτηση αναφέρεται μόνο στα πιθανά οφέλη που μπορεί να έχει ένας ISP, αλλά δε γίνεται καμία αναφορά στα πιθανά κόστη;

(α) για τους εμπορικούς παρόχους
(β) για τους μη εμπορικούς παρόχους (π.χ. βιβλιοθήκες, πανεπιστήμια, μουσεία). Επίσης προκύπτει ξανά το νομοτεχνικό ερώτημα του πως θα γίνει διαφοροποίηση μεταξύ ISPs και παρόχων άλλων υπηρεσιών, όπως επίσης μεταξύ μη κερδοσκοπικών και εμπορικών παρόχων. Επίσης θα έπρεπε να υπάρξει ερώτημα σχετικά με τις οικονομικές συνέπειες που μπορούν να υπάρξουν από την νομική ανασφάλεια στην περίπτωση που οι ορισμοί είναι πολύ γενικοί ή στον κίνδυνο να ξεπεραστούν πολύ γρήγορα στην περίπτωση που αναφέρονται σε συγκεκριμένες υπηρεσίες.

• Η ερώτηση εννέα έχει το ίδιο πρόβλημα με τις αμέσως προηγούμενες: δεν διατηρεί ούτε καν κάποια επίφαση αντικειμενικότητας: γιατί επιλέγετε την τεχνική φιλτραρίσματος; Γιατί δεν ρωτάτε όχι μόνο για την αποτελεσματικότητα αλλά και για το κόστος μιας τέτοιας εφαρμογής και τις συνέπειες για την προστασία των προσωπικών δεδομένων και της ιδιωτικής σφαίρας του χρήστη, όπως και για την ενδεχόμενη οριακή συνταγματικότητα των σχετικών πρωτοβουλιών; Επίσης υπάρχει το πρόβλημα του ποιος θα έχει πρόσβαση στους ορισμούς αυτών των φίλτρων, εάν θα σχετίζονται με άλλες μορφές ρύθμισης περιεχόμενου στο Διαδίκτυο (π.χ. παιδική πορνογραφία, τρομοκρατία), όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες (π.χ. Σκανδιναβικές χώρες), το κόστος των συνεπαγόμενων νομικών αλλαγών και τις συνέπειες για την ελευθερία της έκφρασης και τη δομή της αγοράς. Φυσικά το πρόβλημα είναι (και πάλι) ότι ο όρος «τεχνικές φιλτραρίσματος» είναι τόσο γενικός που είναι ουσιαστικά χωρίς νόημα. Επίσης θα περιμέναμε τη δυνατότητα των ερωτώμενων να προτείνουν και άλλες τεχνικές λύσεις του προβλήματος, σε συνδυασμό με τη νομική και οικονομική τους διάσταση.
• Η ερώτηση δέκα είναι ίσως η μόνη που μας βρίσκει σύμφωνους, αλλά έρχεται πολύ αργά και δομικά σε λάθος σημείο του ερωτηματολογίου. Όπως τονίσαμε παραπάνω θα έπρεπε να προτείνετε ως εναλλακτική λύση μαζί με την ερώτηση επτά ή η ερώτηση επτά θα έπρεπε να βρίσκετε στο κεφάλαιο των λύσεων. Η παρούσα δομή δεν επιτρέπει στον ερωτώμενο να αντιμετωπίσει το πρόβλημα ολιστικά και εμφανίζει τη νομοθετική παρέμβαση ως μονόδρομο ή έστω ως την καλύτερη (προτεινόμενη) λύση.
• Η ερώτηση έντεκα είναι επίσης στη σωστή κατεύθυνση αλλά πάσχει (επίσης) από αντικειμενικότητα. Θα επιθυμούσαμε να είναι ξεκάθαρο το όφελος (ή έστω οι συνέπειες) των ISPs από μία τέτοια προσθήκη στις τελικές συμβάσεις παροχής υπηρεσιών. Εάν δηλαδή οι ISPs αναλάμβαναν να ακολουθήσουν την πολιτική π.χ. της διακοπής της παροχής των υπηρεσιών σε κάποιον πελάτη τους σε περίπτωση καταγγελίας από κάποιον δικαιούχο ή το νόμιμο εκπρόσωπο αυτού, τι ώφελος θα είχε ο ISP;

(α) δε θα είχε ευθύνη για τις πράξεις των χρηστών (safe harbour provisions);
(β) δε θα είχε ευθύνη για τη μη παρακολούθηση των χρηστών και άρα δε θα επιβαρυνόταν με οποιαδήποτε υποχρέωση για Filtering ή άλλο τεχνικό μέτρο;
(γ) θα υπήρχε καλά τεκμηριωμένη διαδικασία για τον τερματισμό των σχετικών συμβάσεων η οποία θα κάλυπτε όλους τους ISPs και δε θα δημιουργούσε παραμορφώσεις στη σχετική αγορά;
(δ) δε θα είχε καμία ευθύνη από σχετικές βλάβες ως συνέπεια λανθασμένων πληροφοριών από τους δικαιούχους;

• Είναι φανερό ότι η ερώτηση έντεκα μπορεί να διαβαστεί μόνο ως συνέχεια της δέκα και σε σχέση με τη φύση της σκοπούμενης νομοθετικής παρέμβασης. Θα πρέπει να συμπληρωθεί με τις ακόλουθες ερωτήσεις:

(α) «πως πιστεύετε ότι μπορεί να συνδεθεί η ενσωμάτωση αυτών των ρητρών με το πρόβλημα της ευθύνης των ISPs;» και
(β) «ποια τα πιθανά ωφέλη ή προβλήματα που μπορούν να ανακύψουν από μία τέτοια πρωτοβουλία και πως πιστεύεται ότι συνδέεται με μια γενικότερη ρυθμιστική μεταβολή;»

• Η ερώτηση δώδεκα είναι μεθοδολογικά απαράδεκτη και επιστημονικά αστήρικτη: προδιαθέτετε τους ερωτώμενους να υιοθετήσουν μία άποψη που έχετε εκφράσει στην εισηγητική έκθεση σας (δεν αναφέρεται τη λέξη «διαφωνείτε»), και η οποία δεν έχει καμία επιστημονική στήριξη. Επιπλέον είναι αμφίβολο πως θα βοηθήσει μία απάντηση (έστω και θετική) σε ένα ερώτημα το οποίο πρέπει να απαντηθεί με βάση ποσοτικές κι όχι ποιοτικές μεθόδους. Η διαβούλευσή σας αναμφίβολα δεν πληρεί τις προϋποθέσεις επιστημονικής έρευνας, μια και δεν έχουμε καμία γνώση της μεθοδολογίας ή του σχεδιασμού της έρευνας και το περιεχόμενο πάσχει ακόμη και με όρους μη επιστημονικής έρευνας. Πως ακριβώς θα ενισχύσει τις όποιες νομοθετικές παρεμβάσεις μια τέτοια ερώτηση; Είναι εξαιρετικά αμφίβολο το κατά πόσο η οποιαδήποτε απάντηση θα βοηθήσει στη διαβούλευση, πέρα από το να κατασκευαστεί μία απάντηση που να θέλει την πειρατεία να δημιουργεί προβλήματα χρήσης της τεχνολογίας και αξιοποίησης του δικτύου. Είναι αστείο, ωστόσο, η χρήση του bandwidth να παρουσιάζεται ως πρόβλημα τι στιγμή που το βασικό ζήτημα είναι η μη πλήρης χρησιμοποίηση του ή η χρήση αποκεντρωμένων αρχιτεκτονικών που επιτρέπουν την αποτελεσματικότερη χρήση του διαδικτύου. Αυτό είναι το αντικείμενο πληροφοριακών πολιτικών στις περισσότερες Ευρωπαϊκές και μη χώρες (π.χ. βλ.U-Japan,) ενώ οργανισμοί όπως η European Telecommunications Network Operators’ Association ζητούν λιγότερη κι όχι περισσότερη ρυθμιστική παρέμβαση. Στις χώρες που έχει όντως υπάρξει συζήτηση σχετική με το bandwidth το μοντέλο που προτείνεται είναι οι δικαιούχοι να αναλάβουν μέρος του κόστους από τη χρήση του bandwidth (όπως για παράδειγμα στη Βρετανία, όπου η Τiscali έχει προτείνει το BBC να αναλάβει το κόστος από τη χρήση του iPlayer ακριβώς επειδή δε χρησιμοποιεί αποκεντρωμένη αρχιτεκτονική). Mία συζήτηση για το bandwidth θα έπρεπε να περιλαμβάνει και αυτή την εκδοχή μολονότι πιθανότατα -κατά την άποψή μας- είναι εξαιρετικά βλαπτική για τους δικαιούχους και για την καινοτομία.

Εν κατακλείδι, μολονότι η πρωτοβουλία σας ως Ο.Π.Ι. να ξεκινήσετε μία δημόσια διαβούλευση σε σχέση με το φλέγον θέμα της πειρατείας είναι αξιέπαινη και προς τη σωστή κατεύθυνση, ο τρόπος υλοποίησης της είναι κατά πολύ κατώτερος των προσδοκιών της αγοράς, του ακαδημαϊκού και νομικού κόσμου, των φορέων της κοινωνίας των πολιτών, αλλά και του χώρου της έρευνας και της καινοτομίας.

Το ερωτηματολόγιο σας πάσχει από μονομέρεια και σοβαρότατα μεθοδολογικά και δεοντολογικά προβλήματα. Ειδικότερα:

• Ενώ η άποψη των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης (που ρητά αναφέρετε στην εισηγητική του ερωτηματολογίου έκθεση ότι προκάλεσαν αυτή τη διαβούλευση) εκπροσωπείται υπέρ του δέοντος στο ερωτηματολόγιο όλες οι άλλες πλευρές (παρά τη ρητή σας δέσμευση στο εισαγωγικό του ερωτηματολογίου σημείωμα) είναι ανύπαρκτες.
• Η συντριπτική πλειοψηφία των ερωτήσεων οδηγούν τον ερωτώμενο προς τη λύση της νομοθετικής αλλαγής με συγκεκριμένη κατεύθυνση, αλλά χωρίς αρκετή λεπτομέρεια ώστε να μπορεί να κριθεί αποτελεσματικά
• Δεν υπάρχει διαφάνεια σχετικά με τη μεθοδολογία σας, τρόπο χρήσης αποτελεσμάτων, δημοσίευση των αποτελεσμάτων της διαβούλευσης
• Δεν υπάρχουν ερωτήσεις που να αξιολογούν το κόστος των σκοπούμενων μέτρων σε κοινωνικό, οικονομικό και τεχνικό επίπεδο
• Υπάρχει σύγχυση μεταξύ παραβατικής / παράνομης συμπεριφοράς και συγκεκριμένων τεχνολογιών
• Υπάρχει μια έντονη τάση παρεμβατισμού χωρίς εκτίμηση των δυνατοτήτων της αγοράς να λειτουργήσει αυτόνομα
• Υπάρχει μια έλλειψη κατανόησης των συνεπειών κάποιων πρωτοβουλιών για τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα των πολιτών και των δικαιωμάτων των καταναλωτών και παντελής έλλειψη σχετικών ερωτημάτων
• Δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για την εκπαίδευση ως εναλλακτικό της ρύθμισης για την εξάλειψη των σχετικών προβλημάτων
• Δεν υπάρχει προσπάθεια κατανόησης των επιχειρηματικών μοντέλων και μορφών κοινωνικής διάδρασης στο Διαδίκτυο, ούτε προσδιορισμού της κατανόησης εννοιών όπως «πειρατεία», «Δημόσιος/ Ιδιωτικός παροχέας διαδικτυακών υπηρεσιών»

Αντιλαμβανόμαστε τον εξαιρετικό φόρτο εργασίας του Ο.Π.Ι και πιστεύουμε ότι οι διαβουλεύσεις είναι ο πλέον ενδεδειγμένος τρόπος να πραγματοποιηθούν οι σχετικές νομοθετικές αναθεωρήσεις του ν.2121/93, όπου και εάν αυτό είναι απαραίτητο. Ταυτόχρονα, το λιγότερο που μπορούμε να περιμένουμε από έναν τόσο σημαντικό οργανισμό όπως ο Ο.Π.Ι. είναι όταν γίνεται μία «δημόσια διαβούλευση», αυτή να αντιμετωπίζεται με τη δέουσα επιστημονική σοβαρότητα, κοινωνική ευαισθησία και σεβασμό σε όλους τους κοινωνικούς και οικονομικούς εταίρους. Έχουμε εμπιστοσύνη ότι ο Ο.Π.Ι. θα λάβει σοβαρά τις προτάσεις μας και θα προκηρύξει κάποια συμπληρωματική διαβούλευση ή θα αναθεωρήσει το σχετικό ερωτηματολόγιο, ώστε να συμβάλλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση του φαινομένου της πειρατείας σύμφωνα με τους εκπεφρασμένους του στόχους και το θεσμικό του ρόλο.

Πρόδρομος Τσιαβός (p.tsiavos@lse.ac.uk)
Αθανάσιος Πρίφτης (thanasis.priftis@gmail.com)
Θεόδωρος Καρούνος (karounos@mail.ntua.gr)
13/5/2008

Δελτίο τύπου για τη “διαβούλευση” του ΟΠΙ για την “πειρατεία”

–

Στην ουσία, αποτελεί μια κίνηση – πρωτοβουλία πολιτών…

Αθήνα, 1 Μαρτίου 2008

Τις τελευταίες ημέρες παρακολουθoύμε με ανησυχία τη διαρροή στον Τύπο, με αφορμή τη γνωστή υπόθεση του blog press-gr, σχεδίων της κυβέρνησης για τη νομοθετική ρύθμιση της έκφρασης στο διαδίκτυο. Οι προθέσεις αυτές, αν ισχύουν με τον τρόπο που δημοσιοποιήθηκαν (συμπυκνώνονται σε έναν πρωτόγνωρο για τα διεθνή δεδομένα περιορισμό τής ανώνυμης/ψευδώνυμης έκφρασης μέσω ιστολογίων), πλήττουν θεμελιακά δικαιώματα κάθε πολίτη, δυνητικού χρήστη του διαδικτύου, παγιωμένα στη συνείδηση της ελληνικής κοινωνίας, αναγνωρισμένα από το Σύνταγμα της Ελλάδας αλλά και από το διεθνές δίκαιο. Οι διαρροές αυτές δεν έχουν μέχρι στιγμής επισήμως επιβαιωθεί, πλην όμως η μη κατηγορηματική διάψευσή τους από την Κυβέρνηση δεν επιτρέπει εφησυχασμό.

Ως Έλληνες πολίτες και bloggers, με διαρκή αγωνία για την ελευθερία της έκφρασης και του Τύπου, στον τόπο μας αλλά και σε όλον τον κόσμο, δηλώνουμε ότι δεν θα ανεχθούμε κανενός είδους ρύθμιση που θα φέρει την Ελλάδα κοντά σε διεθνώς δακτυλοδεικτούμενα μελανά παραδείγματα χωρών που καταπατούν τα ψηφιακά δικαιώματα των πολιτών τους, όπως η Κίνα, η Βιρμανία και η Αίγυπτος. Εξάλλου, υπενθυμίζουμε, εξακολουθεί να εκκρεμεί δικαστικά η υπόθεση blogme.gr, η οποία, ως απόπειρα ποινικοποίησης του απλού υπερ-συνδέσμου (link), μας εκθέτει στην παγκόσμια διαδικτυακή κοινότητα.

Διανύοντας μια εποχή κατά την οποία η ιδιωτικότητα συρρικνώνεται διαρκώς και τα κάθε λογής απόρρητα υποχωρούν σε βάρος των πολιτών, χάριν κρατικών και όχι μόνο σκοπιμοτήτων, και κατά την οποία το άτομο, ως μονάδα, συνθλίβεται από οικονομικά και επικοινωνιακά μεγαθήρια, διατηρούμε την πεποίθηση ότι η διαδικτυακή ανωνυμία ή ψευδωνυμία είναι στοιχειωδώς απαραίτητη εγγύηση για την εξασφάλιση τής ελεύθερης ατομικής έκφρασης, της πληροφοριακής αυτοδιάθεσης και του υγιούς δημόσιου διαλόγου.

Το ισχύον νομικό πλαίσιο επιτρέπει, υπό δικαστικές εγγυήσεις, την ταυτοποίηση ψευδώνυμων ή ανώνυμων χρηστών του διαδικτύου στις περιπτώσεις που τα συνταγματικά κατοχυρωμένα δικαιώματα στην ελεύθερη έκφραση και στην ιδιωτικότητα, σταθμιζόμενα με την ανάγκη προστασίας άλλων σοβαρών έννομων αγαθών, κρίνεται ότι πρέπει να υποχωρήσουν. Το καθεστώς αυτό, σε συνδυασμό με την αυτορρύθμιση των ψηφιακών κοινοτήτων, θεωρούμε ότι είναι επαρκές για την προστασία από έκνομες αντικοινωνικές συμπεριφορές που εκδηλώνονται μέσω του διαδικτύου.

• Επισημαίνουμε ότι η νομοθέτηση εν θερμώ και καθ’ υπερβολή εκθέτει τη νομοθετική διαδικασία για έλλειψη νηφαλιότητας, απροσωποληψίας και ρυθμιστικής συνοχής.
• Υπενθυμίζουμε ότι η κοινωνία των blogs δεν συνιστά κλειστή κάστα για λίγους, με συγκεκριμένα συμφέροντα, αλλά αποτελεί καθρέφτη όλης της κοινωνίας, ανοιχτό πεδίο έκφρασης για οποιονδήποτε πολίτη.

Συνεπώς,

• Καλούμε την κυβέρνηση να δηλώσει σαφώς τις προθέσεις της και να διαψεύσει απερίφραστα όσα είδαν το φως της δημοσιότητας τις τελευταίες ημέρες σχετικά με πρόσθετη νομοθετική ρύθμιση της ελεύθερης έκφρασης στο διαδίκτυο.
• Καλούμε το σύνολο των πολιτικών και κοινωνικών φορέων να λάβουν θέση απέναντι στα σχέδια αυτά και να διατρανώσουν την αντίθεσή τους προς οποιαδήποτε νομοθετική πρωτοβουλία στο μέλλον η οποία θα έχει παρόμοια παράλογα χαρακτηριστικά.
• Επιφυλασσόμαστε για στενή παρακολούθηση του ζητήματος και για ανάπτυξη κάθε μορφής οργανωμένης δράσης (επικοινωνιακής, νομικής, θεσμικής).

Υπογράφουν οι ιδιοκτήτες των blogs,

• http://www.221.gr
• http://www.amarkos.gr/blog
• http://argos.wordpress.com
• http://arxediamedia.blogspot.com
• http://chouvi.blogspot.com
• http://www.e-rooster.gr
• http://giaskepsou.blogspot.com
• http://gtziralis.com
• http://histologion-gr.blogspot.com
• http://inlovewithlife.wordpress.com
• http://karounos.gr/blog
• http://krogias.blogspot.com
• http://larisaperivallon.wordpress.com
• http://magicasland.com
• http://metablogging.gr
• http://naftilos.blogspot.com/
• http://nassoskappa.blackwhitemag.net
• http://nefelikas.wordpress.com
• http://oikologio.gr/
• http://oneiros.gr/blog
• http://www.oraelladas.gr/blog
• http://papanotas.wordpress.com
• http://www.perlikos.gr
• http://petcoke.wordpress.com
• http://plagal.wordpress.com
• http://reality-tape.com
• http://rodiat7.blogspot.com
• http://sofianidis.blogspot.com
• http://stefadouros.blogspot.com
• http://tsimitakis.wordpress.com
• http://tzonakos.blogspot.com/
• http://voteforliberty.wordpress.com
• http://vrypan.net
• http://ziouzios.blogspot.com

και η πρωτοβουλία digitalrights.gr για τα δικαιώματα του πολίτη στον ψηφιακό κόσμο

Καλούμε όσους bloggers στηρίζουν το κείμενο αυτό να το αναρτήσουν στα ιστολόγιά τους.

Περισσότερες πληροφορίες

• Για την ομάδα freebloggers: Ζαφείρης Καραμπάσης (chocolatehorizon at yahoo.gr), Θωμάς Τζήρος (tom.tziros at gmail.com)
• Για την πρωτοβουλία digitalrights.gr: Αστέρης Μασούρας (asterios at gmail.com)

Το digitalrights.gr αποτελεί κόμβο πληροφόρησης για τα δικαιώματα του πολίτη στον ψηφιακό κόσμο. Μεταξύ άλλων, τα αντικείμενα δράσης περιλαμβάνουν ιδιωτικό απόρρητο (privacy), ανοικτά πρότυπα (open standards), πατέντες λογισμικού, πνευματικά δικαιώματα ψηφιακού περιεχομένου, και ελεύθερο λογισμικό.